Đình Bình Thủy

Ngôi nhà tọa lạc tại số 26/1A đường Bùi Hữu Nghĩa, phường Bình Thủy, quận Bình Thủythành phố Cần Thơ, còn gọi là vườn lan Bình Thủy, vì trong nhà có vườn lan. Đây là một công trình kiến trúc văn hoá thuộc dạng cổ nhất ở miền Tây còn sót lại cho đến nay. Ngôi nhà hiện do ông Dương Minh Hiển – hậu duệ của dòng họ Dương – làm chủ nhân. Ngôi nhà này đã từng được dùng làm bối cảnh trong nhiều bộ phim nổi tiếng như: Bão U Minh, Những nẻo đường phù sa, Công tử Bạc Liêu, Người đẹp Tây Đô, Xương rồng Cần Thơ. Đặc biệt là phim L’amant (Người tình) của đạo diễn Pháp J. Annaud đã được trình chiếu ở nhiều nước trên thế giới. Ngôi nhà được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào ngày 27-03-2009.

Lịch sử gia tộc

Gia tộc họa Dương vốn có gốc từ Nha Mân, Đồng Tháp, trôi dạt đến đất Bình Thủy, Cần Thơ để sinh cơ lập nghiệp. Họ được coi là người có công khai thiên lập địa ở vùng này. Nhờ chăm chỉ khẩn hoang, đến cuối thế kỷ XIX, họ trở nên giàu có và trở thành Hội đồng. Ngôi nhà được xây dựng từ năm 1870 (khoảng đời thứ 3 của dòng họ Dương). Người phụ trách thiết kế và trang trí là thầy Ba Nghĩa – dân chúng quen gọi là thầy Lỗ Ban (Lỗ Ban vốn được xem là ông tổ nghề mộc của Trung Quốc). Việc xây cất mất khoảng 20 năm mới hoàn thành. Đến những năm đầu của thế kỷ XX, nhà thờ họ Dương được trùng tu lại và tồn tại cho đến ngày nay.

Trong số con cháu của gia tộc họ Dương có một nhân vật khá nổi tiếng là Dương Văn Quảng, từng nổi danh một thời là công tử Cần Thơ, ăn chơi không kém gì công tử Bạc Liêu. Dương Văn Quảng là con của ông Dương Lập Cang – người sáng lập ra ngôi đình Bình Thủy. Ông Dương Minh Hiển gọi ông Dương Lập Cang là nội Hai. Do lúc về già, ông Dương Văn Quảng có làm Hương Cả nên dân chúng còn gọi là ông Cả Quảng. Ông vốn là một tay kinh doanh giỏi, có đầu óc tổ chức nhưng cũng là một tay ăn chơi có hạng. Ông từng bỏ ra bạc ngàn Đông Dương mua một chiếc xe Renault để chạy cho ngang hàng với ông quan chủ tỉnh và hai ông quan Tây cùng thời. Lúc đó, công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy cũng đã khét tiếng như một tay ăn chơi phong lưu nhất hạng. Có lần hai công tử gặp nhau ở cầu Cái Răng. Số là hồi đó cầu Cái Răng rất nhỏ, chỉ đủ cho một chiều xe lưu thông. Cứ như thông lệ, xe pháo hai bên trước khi qua cầu phải nhìn trước, ngó sau để nhường đường. Đằng này, cả hai chiếc xe (một Renault của công tử Cần Thơ, một Peugeot của công tử Bạc Liêu) cứ nhấn ga phóng hết tốc lực tranh nhau qua cầu. Lúc đó, xe của công tử Cần Thơ đã chạy qua đâu được 7 phần thân cầu rồi thế nên Cả Quảng mới hầm hầm mở cửa xe xấn tới thoi vào mặt công tử Bạc Liêu. Sự việc trở nên ầm ĩ, cò bót lập biên bản tới lui chỉ để kéo xe cho hai công tử; xe đò lục tỉnh thì bị kẹt đường mất mấy ngày. Riêng hai công tử thì kiện nhau ra Tòa Chánh bố năm lần, bảy lượt. Vụ kiện kéo dài cả năm trời. Sau này, khi biết chuyện gia tộc họ Dương đã phải thở dài bảo nhỏ, nếu biết đó là công tử Bạc Liêu thì đã nhịn cho qua chuyện.

Kiến trúc

Sân và mặt trước ngôi nhà – Ảnh: Hoàng Chí Hùng

Nhà có lối kiến trúc theo kiểu Pháp gồm 5 gian, chiều ngang rộng 20 m. Nền nhà cao trên 1 m so với mặt sân được bó vỉa bằng đá xanh. Theo kinh nghiệm dân gian, chủ nhân đã cho đổ một lớp muối hột dày 10 cm trước khi lót nền bằng gạch bông 20 x 20 cm để tránh mối và giữ mát. Xung quanh nhà xây tường gạch kết dính bằng hồ vôi ô dước. Tường nhà mở nhiều cửa lớn nhỏ với khung sắt uốn mềm mại, mặt tiền trang trí phù điêu đắp nổi. Mái lợp 3 lớp ngói: 2 lớp dưới hình lòng máng, một lớp nhúng vôi bột trắng, do đó khi nhìn lên trần có cảm giác khoáng đãng, sáng sủa, lớp trên cùng sử dụng ngói ống. Toàn bộ hệ thống vì kèo bao lam cùng 16 cây cột lớn đường kính 180 cm, cao 4 – 6 m được nối kết không phải bằng đinh mà bằng mộng ngoàm. Luật đối xứng có âm có dương, có tả có hữu, có trước có sau được gia chủ đặc biệt chú ý.

Có 4 cầu thang lên nhà chính: 2 cầu thang lên thẳng 2 gian ngoài cùng, 2 cầu thang hình cánh cung dẫn vào gian giữa. Nhà được chia làm ba phần: nhà trước, nhà giữa, nhà sau. Ngăn cách giữa nhà trước và nhà giữa là một hệ thống bao lam và liên ba gồm nhiều con tiện và ô hộc được tạo tác bằng gỗ, chạm khắc tỉ mỉ bởi các nghệ nhân tài hoa với các chi tiết quen thuộc trong kiến trúc cổ rất gần gũi với đời sống của người Việt ở Nam bộ như: mai, lan, cúc, trúc, sen, điểu, tùng lộc, dơi, tôm, cua, nho…Giữa tiền sảnh, nơi trang trọng nhất đặt bàn thờ tổ tiên ông bà. Sau đó là giường thờ, tủ chè, sập gụ, trường kỷ, cặp thành vọng cao hơn 3 m… Tất cả đều do bàn tay của các nghệ nhân khắp cả nước tạo ra với kích thước lớn bằng gỗ quý được phủ sơn son thiếp vàng hoặc cần xà cừ, chạm khắc rất tinh tế theo chủ đề sinh hoạt sông nước miền Tây Nam Bộ hoặc: Tam Ða – Tứ Quý, Mai – Lan – Cúc – Trúc, Phúc – Lộc – Thọ, Long – Lân – Quy – Phượng.

Khuôn viên căn nhà là sự kết hợp hài hoà giữa kiến trúc và thiên nhiên. Tổng diện tích vườn chiếm khoảng 6.000 m². Trong sân có đủ hòn non bộ, hoa lan, cây kiểng, khu nuôi thú…Đặc biệt ở góc sân bên trái có trồng một cây xương rồng Mexico “Kim lăng trụ”. Năm 2005, cây ra hoa lần đầu tiên trông rất lạ mắt. Giữa sân bố trí một hòn non bộ cao khoảng 4 m, nằm trong hồ cá thẳng một trục với cửa chính từ đường, có chức năng vừa trang trí vừa làm bức bình phong cho khu nhà chính. Góc sân bên phải chủ nhân xây một miếu thờ thổ thần và một nhà mát lợp ngói vảy cá, 4 chân trụ xi măng, bên trong bố trí bộ bàn ghế bằng đá mài có hàng chữ “Phước An Hiệu”. Khoảng sân rộng phía trước còn có đặt một bộ bàn ghế gồm 1 bàn, 7 ghế ngồi bằng đá tảng kê chân cột cao 20 cm.

Ngoài giá trị kiến trúc, ngôi nhà còn có giá trị cổ vật như: hai bộ bàn ghế xuất xứ từ Vân Nam – Trung Quốc; mặt bàn bằng đá cẩm thạch, vân xanh, đường kính 1,5 m, dày hơn 6 cm; bộ salon kiểu Pháp đời Louis 15;  chùm đèn bạch đăng thế kỷ XVIII; cặp đèn treo thế kỷ XIX… Tương truyền nơi đây từng có một cặp ngà voi dài nhất Việt Nam, hiện nay được trưng bày ở bảo tàng Thảo Cầm Viên Sài Gòn.

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s